آن نبود از اول تشريع نمىشد ، چون خداى تعالى هيچ فردى را تكليف به غير ميسور نمىكند « لا يُكَلِّفُ اللَّه نَفْساً إِلَّا وُسْعَها » « 1 » . علاوه بر اين ، در آيه شريفه پيغمبر خود و طايفه اى از مؤمنين را تصديق كرده كه ثلث و يا نصف و يا كمتر از دو ثلث را شبزنده دارى مىكردند ، و مىتوانستند اين اندازه ها را رعايت كنند ، و ميسر نبودن آن را به جميع مردم نسبت داده ، و معلوم است كه جميع مردم عبارتند از آنها كه اين كار را مىكردند ، و آنهايى كه نمىكردند ، پس حكم شبزنده دارى شاق بر مجموع من حيث المجموع است ، نه شاق بر تك تك عموم مسلمانان ، و چون چنين است تكليف را طورى تخفيف داد كه هم اصل تكليف براى افرادى كه قادر بر اندازه گيرى هستند بماند ، و هم آسانتر آن براى همه ميسور شود ، و فرمود : * ( « فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ » ) * ، و حكم شبزنده دارى چه حد اكثرش يعنى ثلث و دو ثلث و نصف و چه حد اقلش يعنى خواندن مقدار ميسور از قرآن براى عموم مؤمنين مستحبّ است . مفسرين در اينكه منظور از « قيام ليل » چيست اختلاف كرده‌اند ، آيا قرائت قرآن در خارج نماز است و يا خود نماز خواندن در شب است ؟ و بنا بر اينكه منظور نماز باشد ، اختلاف كرده‌اند در اينكه آيا اين نماز بر پيامبر ( ص ) و همه مؤمنين واجب است ، و يا براى همه مستحبّ است ، و يا بر رسول خدا ( ص ) واجب و بر سايرين مستحبّ است ؟ و نيز اختلاف كرده‌اند در اينكه آيا آيه مربوط به قيام ليل به وسيله آيه مورد بحث نسخ شده ؟ و آيا حكم نماز شب مبدل به قرائت قرآن به قدر ميسور شده ؟ و اين اقوال كثير چيزى نيست كه تعرض به آنها فايده داشته باشد . * ( « عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّه وَآخَرُونَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّه » ) * - اين قسمت از آيه به مصلحت ديگرى كه باعث تخفيف در امر به قيام در ثلث و نصف و كمتر از دو ثلث شد اشاره مىكند ، مىفرمايد : علاوه بر اينكه حكم ياد شده بر عامه مكلفين دشوار است ، اين دشوارى در باره بيماران و مسافران و رزمندگان بيشتر است ، و مراد از « ضرب فى الارض » ، مسافرت ، و مراد از « ابتغاء من فضل اللَّه » طلب روزى از راه مسافرت به نواحى زمين براى تجارت است . * ( « فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنْه وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّه قَرْضاً حَسَناً » ) * - در اين قسمت از آيه حكم تخفيف را تكرار مىكند تا مطلب تاكيد شود ، و ضمير « منه » به قرآن بر

--> ( 1 ) سوره بقره ، آيه 286 .